1-modda — Maqsad

(1) Ushbu Koʻrsatmaning maqsadi Turkiy Davlatlar Tashkilotiga aʼzo davlatlar oʻrtasida oliy taʼlim sohasidagi hamkorlikni takomillashtirish orqali Turkiy Davlatlar Tashkilotining Oliy Taʼlim Maydonini yaratishdir.

(2) Ushbu Koʻrsatma, shuningdek, Turkiy Davlatlar Tashkiloti homiyligida tashkil etilgan Turkiy Universitetlar Ittifoqining tuzilishi, ish tamoyillari va faoliyat yoʻnalishlarini tartibga solishni ham nazarda tutadi.

2-modda — Qamrov

(1) Ushbu Koʻrsatma Turkiy Davlatlar Tashkiloti Turkiy Universitetlar Ittifoqiga aʼzo universitetlar oʻrtasida oliy taʼlim sohasida amalga oshiriladigan hamkorlikning tartib-taomillari va tamoyillarini qamrab oladi.

3-modda — Asos

(1) Ushbu Koʻrsatma quyidagilarda qabul qilingan qarorlar asosida tayyorlangan:

• 2012-yil 23-avgustda Bishkekda boʻlib oʻtgan Turkiy Davlatlar Tashkilotining Ikkinchi sammiti;
• 2012-yil 10-avgustda Cholpon-Otada boʻlib oʻtgan Turkiy Davlatlar Tashkiloti taʼlim vazirlari yigʻilishi;
• 2012-yil 28–29-mart kunlari Istanbulda boʻlib oʻtgan Turkiy Davlatlar Tashkiloti Turkiy Universitetlar Ittifoqining tayyorgarlik yigʻilishi;
• 2014-yil 16–17-oktyabr kunlari Arzurumda boʻlib oʻtgan Turkiy Universitetlar Ittifoqining Birinchi Bosh Assambleyasi;
• 2014-yil 28-noyabrda Bokuda boʻlib oʻtgan taʼlim vazirlarining Uchinchi yigʻilishi;
• 2015-yil 5-sentyabrda Astanada boʻlib oʻtgan taʼlim vazirlarining Toʻrtinchi yigʻilishi;
• 2019-yil 15-martda Bishkekda boʻlib oʻtgan taʼlim vazirlarining Beshinchi yigʻilishi;
• 2021-yil 4-noyabrda Istanbulda boʻlib oʻtgan taʼlim vazirlarining Oltinchi yigʻilishi;
• 2023-yil 14-iyunda Samarqandda boʻlib oʻtgan taʼlim vazirlarining Yettinchi yigʻilishi;
• 2022-yil 23-noyabrda Turkistonda boʻlib oʻtgan Turkiy Davlatlar Tashkiloti Turkiy Universitetlar Ittifoqining Oltinchi Bosh Assambleyasi.

4-modda — Taʼriflar

(1) Ushbu Koʻrsatma maqsadlari uchun:

• Turkiy Davlatlar Tashkiloti – Turkiyzabon Davlatlar Hamkorlik Kengashini anglatadi;
• Turkiy Davlatlar Tashkiloti sammiti – aʼzo davlatlar davlat rahbarlarining yillik yigʻilishini anglatadi;
• Turkiy Davlatlar Tashkiloti taʼlim vazirlari yigʻilishi – taʼlim vazirlari jam boʻladigan yigʻilishni anglatadi. Ittifoqqa oid masalalar muhokama qilinganda Turkiya Oliy taʼlim kengashi raisi ham ishtirok etadi;
• Kotibiyat – Turkiy Davlatlar Tashkiloti Kotibiyatini anglatadi;
• Turkiy Davlatlar Tashkiloti taʼlim vazirlarining Katta mansabdor shaxslari – aʼzo davlatlar taʼlim vazirliklari tomonidan tayinlangan milliy ekspertlardan iborat guruhni anglatadi;
• Ittifoq – Turkiy Davlatlar Tashkiloti homiyligida tashkil etilgan Turkiy Universitetlar Ittifoqini anglatadi;
• Ittifoq Bosh Assambleyasi – aʼzo universitetlar rektorlari yoki ularning vakillari hamda Turkiy Davlatlar Tashkiloti Bosh kotibi yoki uning vakili ishtirokida shakllantiriladigan qoʻmitani anglatadi;
• TCHEA – Turkiy Davlatlar Tashkiloti Oliy Taʼlim Maydonini anglatadi.

5-modda — Taʼsischi aʼzolar

(1) Ittifoqning taʼsischi aʼzolari toʻrt aʼzo davlatdan boʻlgan quyidagi 15 ta universitetdir.

6-modda — Tashkiliy tuzilma

(1) Ittifoq Turkiy Davlatlar Tashkilotiga aʼzo va kuzatuvchi davlatlar hamda qardosh jamoalardagi universitetlardan tashkil topadi.

Ittifoq raisligi

(2) Ittifoq Raisi Turkiy Davlatlar Tashkilotining Bosh kotibidir.

(3) Navbatdagi raislik Bosh Assambleya yigʻilishida aʼzo universitetlar orasidan ixtiyoriylik asosida yoki boshqa ishtirokchilarning taklifi bilan ikki yil muddatga oddiy koʻpchilik ovoz bilan saylanadi.

(4) Ittifoq Raisi oʻz vazifalarini akademik masalalar uchun masʼul boʻlgan raislik qiluvchi universitet rektori bilan muvofiqlashtirilgan holda bajaradi.

(5) Raislik qiluvchi universitetning vazifalari quyidagilardan iborat:

• Ittifoq Bosh Assambleyasi yigʻilishiga mezbonlik qilish va Bosh Assambleyada qabul qilingan qarorlarni amalga oshirish;
• raislik davrida Kotibiyat bilan muvofiqlashtirilgan holda Ittifoq aʼzolari oʻrtasida zarur hamkorlik va aloqani taʼminlash.

(6) Raislik qiluvchi universitet rektori oʻz vazifalariga doir masalalar yuzasidan Turkiy Davlatlar Tashkiloti taʼlim vazirlari yigʻilishiga va/yoki Turkiy Davlatlar Tashkiloti sammitiga taklif etilishi mumkin.

Bosh Assambleya

(7) Turkiy Universitetlar Ittifoqi Bosh Assambleyasi aʼzo mamlakatlar universitetlarining vakillaridan tashkil topadi. Aʼzo universitet vakillari – rektor, tegishli prorektor va xalqarolashtirish boʻlimidan bitta vakildir.

Boshqaruv kengashi

Kotibiyat

Quyi qoʻmitalar

Bosh Assambleya tomonidan belgilangan ustuvor faoliyat yoʻnalishlarini amalga oshirish uchun yettita ijroiya qoʻmitasi tashkil etilgan:

• Turkiy dunyo oliy taʼlim maʼlumotlar banki
• Taʼlim-oʻqitish qoʻmitasi
• Ilmiy qoʻmita
• Turkiy dunyo taʼlim portali
• Oliy taʼlim sifatini taʼminlash kengashi
• Sport-madaniyat qoʻmitasi
• Talabalar kengashi

Aloqa guruhi

(8) Aloqa guruhida ishtirok etish uchun Turkiy Davlatlar Tashkiloti Bosh kotib oʻrinbosarini, aʼzo universitetlar esa prorektor bilan birga Ittifoq faoliyati uchun masʼul vakilni tayinlaydi.

(9) Aloqa guruhining vazifasi Ittifoq qarorlarining amalga oshirilishini muvofiqlashtirishdan iborat.

(10) Aloqa guruhi yiliga kamida ikki marta yigʻiladi.

Talabalar kengashi

(11) Ittifoq Talabalar kengashi Ittifoqning aʼzo universitetlaridan saylangan talabalardan tashkil topadi.

(12) Talabalar kengashini tashkil etish, uning vazifalari va masʼuliyati hamda boshqa masalalar yuzasidan Ittifoq tomonidan alohida koʻrsatma tayyorlanadi.

7-modda — Ittifoqning maqsadlari

Umumiy tarix, madaniyat va tilga asoslangan holda, turkiyzabon xalqlar oʻrtasida doʻstlik va hamkorlikni rivojlantirish hamda aʼzo davlatlarning oliy taʼlim muassasalari oʻrtasida hamkorlikni taʼminlash uchun taʼlim darajasini yuksaltirish maqsadida quyidagi maqsadlarga erishish koʻzda tutiladi:

• Barcha aʼzo universitetlarda zamonaviy ilmiy darajadagi tegishli taʼlim standartlarini joriy etish orqali umumiy sivilizatsiyaga oid oʻquv kurslarini oʻtkazish va shu orqali umumiy oʻzlik hamda madaniy ongga ega avlodlarni tarbiyalash;
• Oliy taʼlim dasturlarini xalqaro akkreditatsiya standartlariga muvofiq uygʻunlashtirish;
• Akademik xodimlar uchun malaka oshirish dasturlarini yaratish va amalga oshirish;
• Talabalar va akademik xodimlar almashinuvini ragʻbatlantirish hamda buning uchun zarur moslashtirishlarni amalga oshirish;
• Umumiy kredit koʻchirish tizimini shakllantirish;
• Aʼzo universitetlar oʻrtasida oliy taʼlim dasturlarining tan olinishini taʼminlash hamda aʼzo universitetlarning bir-birining hujjatlari ekvivalentligini tan olishi uchun tegishli asos yaratish;
• Muayyan sohalarda universitetlarning qiyosiy ustunliklaridan foydalanish;
• Amalga oshirish mumkin boʻlgan qoʻshma taʼlim va tadqiqot loyihalari hamda dasturlarini roʻyobga chiqarish va bu sohada nashrlar chop etish;
• Ijtimoiy va madaniy sohalarda hamkorlik qilish;
• Turkiy dunyo boʻyicha tadqiqotlar olib boradigan talabalar uchun maxsus stipendiyalar ajratish;
• Turkiy dunyoga oid akademik tadqiqotlar va loyihalar haqidagi maʼlumotlarning elektron shaklda almashinuvini taʼminlash hamda universitetlar tomonidan amalga oshirilayotgan tegishli tadqiqotlar manzillarini Turkiy Davlatlar Tashkiloti veb-saytida havola berilishi uchun Kotibiyat veb-saytiga yetkazish;
• Ittifoq aʼzo universitetlarining tashqi baholash va akkreditatsiya jarayonlarida sifat kafolatiga xizmat qiluvchi mustaqil "Oliy taʼlim sifatini taʼminlash kengashi"ni tashkil etish va uning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash;
• Turkiy Davlatlar Tashkiloti aʼzolari uchun Oliy taʼlim maʼlumotlar bankini yaratish;
• Turkiy dunyo indeksi va soha indekslarini yaratish;
• Turkiy dunyo taʼlim portalini yaratish;
• Turkiy Oliy Taʼlim Maydonini tashkil etish.

8-modda — Ish tamoyillari

(1) Ittifoq qarorlari Ittifoqqa aʼzo universitetlarning rektorlari yoki rektor vakillari hamda Turkiy Davlatlar Tashkiloti Bosh kotibi yoki uning vakillari ishtirok etadigan Bosh Assambleya yigʻilishida oddiy koʻpchilik ovoz bilan qabul qilinadi.

(2) Ittifoqning kotibiyat ishlari Turkiy Davlatlar Tashkiloti Kotibiyati tomonidan raislik qiluvchi universitet bilan hamkorlikda amalga oshiriladi.

(3) Ittifoqning institutsional tuzilmasi, ish tartib-taomillari va tamoyillari hamda moliyaviy masalalardagi amaliyoti Ittifoqqa aʼzo universitetlar tomonidan oddiy koʻpchilik ovoz bilan qabul qilingan qarorga asosan tayyorlanadigan koʻrsatmalarga muvofiq belgilanadi.

(4) Amalga oshirish uchun qabul qilingan qarorlar va Ittifoq tomonidan tayyorlangan koʻrsatmalar Turkiya Oliy taʼlim kengashi raisi ham ishtirok etadigan Turkiy Kengash taʼlim vazirlari yigʻilishida tasdiqlanganidan soʻng kuchga kiradi.

(5) Ittifoq faoliyati Oliy taʼlim kengashi raisligi vakilini ham oʻz ichiga olgan Turkiy Davlatlar Tashkiloti taʼlim vazirlarining Katta mansabdor shaxslari tomonidan kuzatib boriladi. Yuqorida qayd etilgan guruhning maqsadi quyidagilardan iborat:

• jarayon davomida amalga oshirilishi rejalashtirilgan loyihalarni kuzatib borish;
• aʼzo davlatlar oʻrtasida zarur muvofiqlashtirishni taʼminlash;
• jarayonda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan muammolarning yechimlarini amalga oshirish;
• jarayon ishtirokchi tomonlari oʻrtasida maqbullik va qoʻllanuvchanlik darajasini oshirishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirish;
• milliy darajada duch kelinadigan muammolarni hal etish uchun zarur milliy qonunchilik oʻzgarishlarini oʻrganish hamda tegishli idoralarga tavsiyalar berish orqali koʻmak koʻrsatish.

9-modda — Ittifoqning moliyaviy resurslari

(1) Ittifoq tomonidan amalga oshiriladigan oliy taʼlim faoliyatining barcha xarajatlari quyida koʻrsatilgan manbalardan moliyalashtiriladi:

• Aʼzo universitetlarning moliyaviy resurslari;
• Tashkil etilishi rejalashtirilgan "Turkiy ilmiy tadqiqotlar jamgʻarmasi" tomonidan ajratiladigan mablagʻlar, shuningdek, milliy yoki xalqaro muassasalardan olinadigan resurslar;
• Aʼzo davlatlar universitetlaridan loyiha asosida ajratiladigan qoʻshimcha resurslar;
• Turkiy Davlatlar Tashkiloti aʼzolarining byudjetlaridan ajratiladigan resurslar.

10-modda — Ittifoqqa aʼzolik

(1) Nomzodlik arizalari yozma asoslar bilan Turkiy Kengash Kotibiyatiga taqdim etiladi. Aʼzolikka qabul qilish va aʼzolikni tugatish toʻgʻrisidagi qarorlar aloqa guruhi orqali aʼzo universitetlarning fikrlari olinganidan soʻng, Ittifoq aʼzolarining kamida uchdan ikki qismi ishtirokida oʻtkaziladigan Bosh Assambleya yigʻilishida oddiy koʻpchilik ovoz bilan qabul qilinadi.

11-modda — Turkiy dunyo Oliy Taʼlim Maydoni

(1) TCHEA – aʼzo davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan va unda oliy taʼlimga oid taʼlim faoliyati amalga oshiriladigan maydondir.

(2) TCHEA aʼzo davlatlar tashkil etadigan umumiy platformalar orqali 7-moddada koʻrsatilgan maqsadlarga erishishni koʻzlaydi.

12-modda — Amalga oshirish jarayonlari

(1) Turkiy dunyo Oliy Taʼlim Maydoni doirasida Ittifoqqa aʼzo davlatlar hamkorlik sohalari boʻyicha quyidagi bandlarni uygʻunlashtirishlari zarur:

• Talabalar va akademik xodimlar uchun almashinuv dasturlari;
• Rasmiy (kunduzgi), masofaviy yoki ochiq taʼlim orqali amalga oshiriladigan assotsiat (kichik mutaxassislik), bakalavriat va magistratura darajalaridagi qoʻshma sertifikat dasturlarini ochishga oid oʻz mamlakatlarida amalda boʻlgan qonunchilik.

(2) Amalga oshiriladigan hamkorlik doirasida quyidagi bandlar Turkiya Oliy taʼlim kengashi raisligi vakilini ham oʻz ichiga oladigan Turkiy Davlatlar Tashkiloti taʼlim vazirlarining Katta mansabdor shaxslari tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi:

• Ittifoqqa aʼzo universitetlar va boshqa rasmiy ilmiy muassasalar tomonidan beriladigan hujjatlar ekvivalentligini taʼminlash;
• Turkiy dunyo Oliy Taʼlim Maydonini shakllantirish va keng yoyish vositalaridan foydalanish hamda ularni targʻib etish Turkiya Oliy taʼlim kengashi raisligi vakilining koʻmagi, shuningdek, turkiy davlatlar taʼlim vazirlarining Katta mansabdor shaxslari orqali ragʻbatlantiriladi.

13-modda — Talabalar va akademik xodimlar harakatchanligi

(1) Aʼzo universitetlarda hozirda faoliyat yuritayotgan va/yoki ochilishi rejalashtirilgan yozgi va qishki maktablarga boshqa aʼzo universitetlarning talabalari qabul qilinadi. Ushbu dasturlarda talabalarga yaratiladigan sharoitlar oʻzarolik asosida belgilanadi.

(2) Talabalar va akademik xodimlar almashinuvi uchun Orhun dasturi namuna sifatida qoʻllaniladi.

(3) Talabalarning avvalgi taʼlimini tan olish, talabalarni qabul qilish, taʼlim shartnomasi va transkript tayyorlash aʼzo universitetlar tomonidan belgilanadigan umumiy kredit tizimiga muvofiq tashkil etiladi.

14-modda — Qoidalar nazarda tutilmagan masalalar

Ushbu Koʻrsatmani amalga oshirishda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan muammolarni hal etish uchun oʻzgartirishlar Bosh Assambleya tomonidan qoʻshimcha hujjat bilan qabul qilinishi mumkin.

15-modda — Koʻrsatma tillari

Ushbu Koʻrsatma ozarbayjon, qozoq, qirgʻiz, turk va ingliz tillarida tayyorlangan.

16-modda — Kuchga kirishi

Ushbu Koʻrsatma qoidalari Ittifoq Bosh Assambleyasida maʼqullanganidan soʻng Turkiy Davlatlar Tashkiloti taʼlim vazirlari yigʻilishida tasdiqlangan sanadan eʼtiboran kuchga kiradi.

17-modda — Ijro etilishi

Ushbu Koʻrsatma qoidalari Kotibiyat tomonidan raislik qiluvchi universitet bilan hamkorlikda ijro etiladi.

Ushbu jarayon Orhun dasturi deb belgilangan.

(Turkiy Davlatlar Tashkilotiga aʼzo davlatlar taʼlim vazirlarining 2026-yil 8-iyundagi 9-yigʻilishi qarori bilan oʻzgartirishlar kiritilgan)